از کوچه پس کوچه های بافت قدیمی شهر ابرکوه که بگذرید به دیوارهای خشت و گلی ساده خانه آقازاده می رسید که از بیرون جلوه چندانی ندارد. ناامید نشوید، اینجا کویر است، در ظاهر همه چیز ساده است، اما دنیایی از شکوه و هوش معماری در پشت این دیوارها پنهان شده اند. در را که باز کنید و از هشتی خانه ها عبور کنید، وارد دنیای رمزآلود هنر بی نقص معماری ایرانیان می شوید.

مجموعه تاریخی آقازاده ابرکوه:

این مجموعه پنج خانه ای، با نام های حسینی دوست، موسوی، گبری، سید علی آقا و آقازاده، همگی در یکی از کوچه های بافت قدیم ابرکوه واقع شده اند که هر یک کاربری خاصی دارند. خانه آقازاده، پس از دو سال مرمت و بازسازی با کاربری رستوران و کافی شاپ فعال است. در این مجموعه خانه های تاریخی، رویدادهای فرهنگی با محوریت آشنایی با غذاهای محلی، آیین و رسوم محلی ابرکوه و رویدادهایی مانند نمایشگاه کتاب نیز برگزار می شود.

از بین این پنج خانه تنها خانه تاریخی آقازاده است که مورد بازدید عموم قرار دارد، و چهار خانه دیگر با هدف پذیرایی از گردشگران مرمت و احیا شده اند. در حال حاضر، خانه های موسوی و حسینی دوست به عنوان هتل فعال هستند. اقامت در اتاق های این خانه ها، با طاق های بلند، گچبری های زیبا، شیشه های رنگی و دکوراسیون سنتی حس دلپذیر نوستالژیکی دارد.

پیشینه ساخت خانه آقازاده ابرکوه:

این خانه در سال 1157 شمسی در دوره قاجار به دستور حاج حسین ابرقویی ساخته شد که از اعیان شهر به شمار می رفت. این خانه در زمینی به مساحت 1500 متر با ساخت 820 متر ساخته شده است.

مالک خانه چه کسی است؟

آیت الله حاج سید میرزا محمد حسین مجتهد ابرقویی مالک اصلی خانه آقازاده است که از شاگران به نام آیت الله میرزا محمد حسن شیرازی به شمار می رود. وی از ثروتمندان به نام زمان خود در ابرکوه بود که در طول عمر خود تلاش زیادی برای بهبود امور عمرانی و کشاورزی در این شهر نمود. حفر سه رشته قنات در نقاط مختلف شهر از جمله خدمات او است. به غیر از فعالیت های خیرخواهانه، حاج حسین ابرقویی در زمینه علوم اقتصادی و ترویج دین نیز فعالیت داشت.

گشت و گذاری در خانه آقازاده ابرکوه:

کلیاس یا ورودی خانه آقازاده اولین چیزی است که در ورود به ساباط قدیمی با آن روبه رو می شوید. خانه آقازاده از طریق این ساباط به خانه سید علی آقا ارتباط دارد که حاکی از پیوند و خویشی محکم بین خانواده هاست. پشت این دیوارهای ساده، نگین انگشتری خانه های اعیانی ابرکوه پنهان شده است.

سردر ورودی خانه طاق مانند اما ساده است و پس از آن وارد دالان خانه می شوید که با قلوه سنگ های صاف سنگفرش شده است و از ضلع شمال غربی به گوشه حیاط راه دارد.

از دالان که عبور کنید، وارد حیاط می شوید که حوضی مستطیل شکل با درختان کوچک صفای خاصی به آن بخشیده است. دور تا دور این حوض را خانه ای دو طبقه فراگرفته که با قطاربندی، پنجره های ارسی و شیشه های رنگی تزئین شده است. در ساخت خانه از مصالح مختص آب و هوای کویری، خشت، گل و آجر استفاده شده است. مردمان یزد از زمان های قدیم با ساخت دیوارهای خشتی قطور نوعی عایق حرارتی و برودتی ایجاد می کردند. دیوارهای خشتی، برخلاف دیوارهای آجری، دمای هوای درون خانه را در حد مطبوع حفظ می کنند. از آنجا که خشت خام و گل دارای ظرفیت حرارتی بالایی هستند، از آنها به عنوان هسته اصلی معماری کویر و در تمامی خانه ها و عمارت ها بهره گرفته می شد. در تزئینات خانه از ملات گچ استفاده شده است.

اتاق ها و بخش های مختلف خانه در سه وجه حیاط قرار گرفته اند تا آسایش ساکنان خانه در تمام فصول ممکن شود. این خانه دارای چندین اتاق پنج دری و سه دری است که در دو طبقه قرار گرفته اند. سه دری ها در دو طرف پنج دری ها ساخته شده اند. از اتاق های پنج دری به شاه نشین هم یاد می شود. اتاق های سه دری به عنوان اتاق خواب به کار می رفتند. نام گذاری این اتاق ها با توجه به تعداد ارسی های موجود در آن مشخص می شد.

اتاق جنوبی به سبک شکم دریده یا صلیبی شکل ساخته شده و دارای پنج دری و خیشخان است. ایوان در این سمت خانه قرار گرفته است که فضایی نیمه باز است و در تابستان به عنوان مکانی خنک برای دورهمی های عصرهنگام و شبانه اهمیت زیادی داشته است.

در کنار اتاق تابستان خانه، خیشخان قرار دارد که سقف آن با حصیر، سفال، یا بوته های خاردار می پوشاندند و روی آن آب می پاشیدند تا اتاق خنک شود.

بالای تالار اصلی خانه آقازاده بلندترین و مشهورترین بادگیر ایران ساخته شده است. بادگیرهای یزدی بر فراز اتاق تابستان نشین یا اتاق جنوبی ساخته می شوند تا در هوای گرم کویر فضای اتاق را خنک کنند. بادگیر خانه آقازاده ابرکوه دو طبقه است و از این جهت از بسیاری از همتایان خود متفاوت است. تنها کمتر از پنج درصد از بادگیرهای به صورت دو طبقه ساخته شده اند. این بادگیر عظیم، 18 متر ارتفاع، 18 متر مساحت و 19 دریچه برای تنظیم جریان هوا دارد، به طوری که حتی در زمان عدم وزش باد نیز می تواند هوای اتاق را تهویه کند. هر چند تمام فضاهای خانه از زیبایی خاصی برخوردار هستند، اما شاهکار معماری این خانه به بادگیر دو طبقه آن مربوط می شود که به محض ورود به خانه شکوه خود را به رخ بازدید کنندگان می کشد. بادگیر این خانه به سفیر زیبایی و نبوغ معماری ایرانیان بدل شده است.

از دیگر قسمت های زیبای خانه آقازاده می توان به کلاه فرنگی آن اشاره کرد. کلاه فرنگی این خانه بر بام اتاق تابستان خانه و درست در کنار بادگیر آن قرار دارد. هر چند این نوع سازه متاثر از معماری اروپایی است که معمولا در وسط باغ ساخته می شود، اما در معماری ایرانی آن را به عنوان سقف پنج دری اصلی می ساختند. کلاه فرنگی این خانه به صورت هشت پر است و در هر وجه آن پنجره ای با شیشه های رنگی وجود دارد تا در تمام ساعات روز نور خورشید به اتاق وارد شود.

کل شهر ابرکوه بر روی بستری از سنگ ساخته شده است. از این رو بخش های مهمی از سازه های این شهر به صورت دستکند ساخته شده اند. زیرزمین خانه آقازاده به صورت دستکند ساخته شده و سنگ های بخش زیرزمین کنده شده اند.

خانه تاریخی آقازاده دارای زیباترین تزئینات در بین همتایان خود است. در تزئین بخش زیرین کلاه فرنگی این خانه از مقرنس کاری های زیبایی استفاده شده است. مقرنس تزئینی است که به شکل طاقچه بندی ساخته می شود و در آن اشکال هندسی از پایین به بالا کوچک می شوند.

ارسی های خانه با پنجره های مشبک مستطیل شکل و شیشه های رنگی تزئین شده اند که از پایین به بالا باز می شوند. شیشه های رنگی پنجره ها برای زیباتر کردن تابش نور به داخل اتاق و نیز فراری دادن پشه های مزاحم به کار رفته اند. شیشه های در قاب های مفتول مسی و چوبی گره چینی قرار داده شده اند.

در تزئین بخش های داخلی خانه، از جمله در حاشیه پنجره و درها، حاشیه سقف، بالای سر درها و طاقچه ها از کچ بری های اسلیمی، ختایی و گل استفاده شده است.

در تزئین فضای بین طاق و دیوارهای اتاق ها، قطاربندی که نوعی هنر مقرنس کاری است به کار رفته است. در خانه آقازاده از قطاربندی در فضای بیرونی خانه نیز استفاده شده است.

جاذبه های نزدیک به خانه آقازاده:

ابرکوه از شهرهای دیدنی و تاریخی استان یزد است که تنها دو ساعت با مرکز استان فاصله دارد. شهرت و زیبایی این شهر به حدی است که کمتر گردشگری است که پس از سفر به یزد، سراغی از ابرکوه نگیرد. سرو کهنسال ابرکوه، گنبد عالی، خندق تاریخی شهر و یخچال عظیم خشتی از دیدنی های شهر ابرکوه هستند.

مسیر دسترسی:

این خانه در ابرکوه، محله دروازه میدان در جنوب شهر واقع شده است.

نظرات بازدیدکنندگان خارجی:

خانه آقازاده از شهرت و محبوبیت زیادی در بین گردشگران خارجی برخوردار است. به نحوی که در بین کاربران سایت Tripadvisor به امتیاز بالای 4.5 از 5 دست یافته و بسیاری از کاربران از تجربه لذت بخش بازدید از این خانه یاد کرده اند و حتی برخی از آنها، معماری این خانه را بهتر از خانه های کاشان ارزیابی کرده اند.

یکی از گردشگران از کشور انگلستان به چشم انداز فوق العاده از پشت بام این خانه و دید خوب نسبت به بادگیرهای شهر یزد اشاره کرده است.

گردشگر دیگری از کشور سوئیس به محیط آرام و فارغ از غوغای این خانه اشاره کرده که صرف غذا را در آن لذت بخش تر می کند.

مهمان نوازی مردمان ابرکوه، نزدیکی آن به شهرهای تاریخی اصفهان، یزد و شیراز، همراهی و اطلاعات خوب راهنمایان این خانه تاریخی از نقاط قوت تجربه گردشگران خارجی در بازدید از خانه آقازاده بوده است که به آن اشاره کرده اند.